خانه  |  مجلات  |  کتاب  |  اخبار  |  گزارش ها  |  گفتگوها  |  مقالات  | پديدآورندگان

محصولات  |  کتاب رايگان  |  جستجو  |  ارسال کارت الکترونيکي  | وبلاگ  |ویژه نامه

حوزه هنری  |  آلبوم عکس  |  آیینه نشر  |  تالار افتخارات  |  درباره ما  |  ارتباط با ما

خانه » مجلات

 

موسیقی ترانه و ترانه در موسیقی/گفت‌وگو با شكوه قاسم‌نیا

نگار پدرام

 



اشاره :
آشنایی با چهره این ماه:
شكوه قاسم‌نیا (‌متولد 1334 ـ تهران‌)
از سال 58 فعالیت خود را در عرصه ادبیات كودكان و نوجوانان آغاز كرد. قاسم‌‌نیا كه یكی از نویسندگان مطرح در حوزه ادبیات كودكان و نوجوانان است؛ تاكنون نزدیك به 400 ترانه برای كودكان سروده است.
از جمله سروده‌های وی می‌توان به ترانه برنامه‌های تلویزیونی «محله بهداشت» «علی كوچولو»، «گنجشكك اشی‌مشی»، «عمو پورنگ» و شش فیلم سینمایی كودكان اشاره كرد.


.....................................

◄ چه شد كه برای كودكان ترانه سرودید؟

● كار ترانه‌سرایی را از سال 58 با سرودن چند شعر برای بچه‌های مهد كودكی كه داشتم شروع كردم. شعرها را با ریتم و آهنگی دلبخواه زمزمه می‌‌كردم و به بچه‌ها یاد می‌دادم.
استقبال بچه‌های مهد از این ترانه‌ها، شوق ترانه سرایی برای كودكان را در من دامن زد.
در همان سالها، به سفارش یكی از دوستان شعر تیتراژ برنامه تلویزیونی «علی كوچولو» را سرودم. بعد هم ترانه‌های برنامه «محله بهداشت» را به سفارش تهیه‌كننده‌اش نوشتم كه اجرا و پخش شد و مورد‌توجه قرار گرفت. این شد كه به كار ترانه‌سرایی كودكان كشانده شدم.

◄ تاكنون چند ترانه از شما به شكل نواركاست منتشر شده است؟

● ترانه زیاد دارم، اما نوار كم. چند نوار با شعرهای من از طرف كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان منتشر شده است. یك نوار هم به سفارش دفتر تألیف كتابهای درسی برای آموزش صداهای زبان فارسی به بچه‌های كلاس اول كار كردم كه آماده و منتشر شد اما به علت تغییر كتابهای درسی سال اول توزیع نشد. این نوار شامل 40ـ 30 شعر كوتاه بود و آهنگسازان خوبی مثل آقای «علیقلی» روی آنها موسیقی گذاشته بودند. كار خوب و پرزحمتی بود كه متأسفانه بلاتكلیف و بی‌استفاده ماند.
تعدادی از اشعارم هم بدون اطلاع من در نوارهای موسیقی موجود در بازار مورد استفاده قرار گرفته كه جای اعتراض و پیگیری قانونی دارد.
اخیراً هم یك نوار ترانه برای كودكان به انتشارات سروش داده‌ام كه ان‌شاءالله به زودی منتشر و توزیع خواهد شد.

◄ به‌نظر شما ترانه كودكان با شعر این گروه سنی چه تفاوتهایی دارد؟

● شعر و ترانه برخلاف آنچه به‌ظاهر می‌نماید، از وجود مختلف تفاوتهایی اساسی با هم دارند. شعر تعریف خودش را دارد و بر یك سری اصول و مبانی خاص استوار است. اما ترانه بیش از آنكه بر این اصول تكیه داشته باشد با شاخصه‌های دیگری نمود پیدا می‌كند. مثلاً وزن یكی از اركان شعر ـ البته در تعریف كلاسیك آن ـ است. در حالی‌كه در ترانه وزن ركن اصلی نیست. چه بسا شعر بدون وزن بتواند ترانه‌ای خوب شود. و یا در شعر ایهام و زبان پررمز و راز، امتیازی عمده به شمار می‌آید، درحالی‌كه در ترانه سادگی زبان و بیان مهم است. كلاً شعر به‌دنبال كشف حقیقت هستی است، به‌عمق می‌رود و كند‌وكاو می‌كند تا چیزی نادیدنی را كشف كند. و ترانه باید ‌آنچه را كه شاعر كشف كرده، عیان و بیان كند.


◄ به نظر شما ترانه‌سرایی یعنی‌ چه؟

● به طور كلی ترانه تعریف نشده و من هم نمی‌توانم تعریف جامعی از آن ارائه دهم. فقط تأكید می‌كنم ترانه مستقل از شعر است. یك شاعر خوب ممكن است ترانه‌سرای خوبی نباشد. همان‌طور كه هر ترانه‌سرایی نمی‌تواند شاعر باشد.
ما شاعر خوب كودك زیاد داریم. اما شاید چون همه آنها در حاشیه به ترانه‌سرایی پرداخته‌اند، كمتر ترانه‌های ارزشمندی سروده شده است.

◄ ترانه خوب چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟

● ترانه بدون آهنگ، معنا و هویت چندانی ندارد. بنابراین ترانه‌ای خوب است كه قابلیت این را داشته باشد كه با موسیقی خوبی همراه شود. درواقع یك ترانه خوب، خودش راهنمای آهنگساز در انتخاب ملودی است. ترانه‌ای دلنشین و موفق خواهد بود كه ریتم و موضوع آن با آهنگی كه رویش گذاشته شده، همخوانی داشته باشد، و این به‌نظر من مهم‌ترین ویژگی یك ترانه خوب است.

◄ فكر می‌كنید یك آهنگساز كودك می‌تواند ترانه‌سرای خوبی هم باشد؟

● شاید بتواند، شاید هم نتواند. بستگی به این دارد كه آن آهنگساز، شاعر خوبی هم باشد یا نه. وگرنه به صرف اینكه یك نفر آهنگساز خوبی است، نمی‌تواند شاعر و ترانه سرای خوبی باشد. همان‌طور كه یك شاعر خوب، الزاماً یك آهنگساز خوب نیست.
هر هنری تعریف خودش را دارد و هر هنرمندی در جایگاه خودش قرار می‌گیرد. در هر‌حال آهنگسازانی هستند كه روی سروده‌های خودشان آهنگ می‌گذارند، اما من تا به حال نمونه كارهای خوب یا حتی متوسطی در این زمینه ندیده و نشنیده‌ام.

◄ نظر شما درباره ترانه‌های موجود كودكان چیست؟

● ترانه‌های كودكان، هنوز آن‌قدر زیاد نیست كه بتوان درباره آنها نظر داد.
نوارهای موجود در بازار محدود است، ترانه‌های كودكانه رادیو و تلویزیون هم تنوع و نوآوری ندارند و رو به تكرار می‌روند.
شاید به‌دلیل همین محدودیتهاست كه ترانه‌های بزرگسالان ـ كه تعدادشان كم هم نیست ـ ورد زبان كودكان می‌شود و جای ترانه‌های سالم و مناسب را در ذهن و حافظه آنها می‌گیرد، و این مسئله جای تأسف دارد.

◄ به نظر شما به‌كارگیری كلمات محاوره‌ای در ترانه كودكان الزامی است؟

● ترانه زبان حال عام است. بنابراین بر زبان محاوره تكیه دارد. اما زبان محاوره نباید حتماً مجموعه‌ای از كلمات شكسته و غیرادبی باشد.
درواقع محاوره یعنی زبان گفت‌وگو؛ و میزان كاربرد كلمات شكسته در این زبان بستگی به شرایط فرهنگی و اجتماعی در دوره‌های مختلف زمانی و مكانی دارد. البته ممكن است درجا و زمانی خاص، زبان محاوره به زبان نوشتاری نزدیك باشد كه بحث درباره این موضوع در حیطه صلاحیت زبان‌شناسان است، نه من.
به هر حال ترانه برای زمزمه شدن، سروده می‌شود. بنابراین باید كلمات ترانه به گوش آشنا و مأنوس باشد تا به زبان جاری شود و این به معنی استفاده از كلمات شكسته در ترانه نیست. چه‌بسا ترانه‌هایی كه با كلمات شكسته سروده شده‌اند، اما چندان به زبان محاوره مردم نزدیك نیستند و یا بالعكس ترانه‌هایی سروده شده با زبان گفتاری بدون كلمات شكسته. خود من هم از این نوع ترانه‌ها سروده‌ام.

◄ با توجه به گوناگونی زبانها و لهجه‌های ایرانی، زبان معیار برای ترانه و شعر كودك در ایران چه زبانی است؟

● می‌دانم منظور شما از این سؤال چیست. می‌خواهید بگویید اگر ترانه با گویش تهرانی كه شاید گویش غالب زبان فارسی است، سروده شود، ممكن است برای دیگر لهجه‌ها قابل استفاده نباشد. این ایراد به شعر كودك نیز وارد بوده و هست. حتی مدتها بر سر این مسأله بحث و جدل شد كه خوشبختانه به نتایج مطلوبی رسید. اما این ایراد برای ترانه نمی‌تواند باشد. چون شعر كودك سروده می‌شود تا در كتابهای شعر منتشر و خوانده شود. بنابراین باید بر اساس زبان ادبی معیار سروده شود تا خواندن آن برای مخاطبان، مشكل نباشد. ولی ترانه برای شنیده شدن است؛ ترانه را می‌سراییم و آهنگی را برای آن می‌سازیم تا به گوش مخاطب برسد.
از طرفی مخاطب ترانه برای شنیدن و درك و فهم آن نیاز به سواد خواندن و نوشتن ندارد. بنابراین استفاده از زبان معیار در این مورد، كاربرد چندانی نخواهد داشت و هر ترانه‌سرایی آزاد است كه ترانه‌‌هایش را با گویش خودش بسراید؛ تهرانی به لهجه تهرانی و گیلانی به لهجه گیلانی.
البته شاید لازم است كه به تعداد لهجه‌هایمان ترانه داشته باشیم. همان‌طور كه مجریها و بازیگران برنامه‌های متفاوت تلویزیونی حتی در پخش سراسری برنامه‌هایشان با لهجه خودشان حرف می‌زنند.
این نكته را هم نباید انكار كرد كه توانایی و تبحر یك ترانه‌سرای خوب در این است كه كمتر از كلماتی كه مخصوص لهجه‌ها هستند، استفاده كند. تنها به این دلیل كه ترانه‌اش مخاطبان بیشتری داشته باشد.

◄آیا در ترانه‌سرایی ‌برای كودكان می‌توان با توجه به سن و سال آنها، ویژگیهای زبانی خاصی را در نظر گرفت به طور مثال ترانه‌های ساده یا پیچیده؟

● طبیعی است كه مخاطبان ترانه نیز مانند مخاطبان شعر باید گروه‌بندی شوند.
زبان ترانه در گروه سنی پیش‌دبستانی متفاوت از ترانه‌های كودكان و نوجوانان است. اما شدت این تفاوتها شاید به اندازه تفاوتهایی كه بین شعر خردسال، و شعر كودك و نوجوان قائل هستیم، نباشد. چون ترانه، بر زبان گفتاری تكیه دارد و دایره لغات گفتاری برای مخاطبان خردسال و كودك و نوجوان بسیار وسیع‌تر و درهم تنیده‌تر از لغات نوشتاری آنهاست.

◄آیا تاكنون نتایج تجربیات خود را مدوّن كرده‌اید به طوری‌كه بتوان تئوری خاصی از آن برای ساخت ترانه كودكان استخراج كرد؟

● خیر. زمانی می‌توان از تجربیات، نتیجه‌گیری كارآمد كرد كه این تجربیات با تأمل همراه باشد كه من فرصت این تأمل را تا به حال نداشته‌ام.
اگر نتیجه‌گیری هم كرده‌ام در ذهن خودم بوده كه در حین سرودن ترانه به‌طور ناخودآگاه مورد استفاده‌ام قرار گرفته است. از این گذشته پیدا كردن نظریه‌هایی برای ترانه‌سرایی كودك یك كار علمی و عملی است و باید حاصل تجربیات همه جمع‌آوری شود تا بتوان اصول مشتركی را پیدا و ارائه نمود.
این زمانی انجام‌پذیر است كه كار ترانه‌سرایی برای كودكان جدی‌تر و تعداد ترانه‌سرایان كودك، حداقل از انگشتان دست بیشتر شود. به هر حال تنها كاری كه من اجازه انجام آن را به خود داده‌ام، جمع‌آوری و انتشار ترانه‌هایم در یك كتاب است كه بزودی این كار را به پایان خواهم رساند.

◄ ترانه‌سرای محبوب شما در زمینه ادبیات متقدم و آهنگین كودكان چه كسی است؟

● خودتان بهتر می‌دانید كه تعداد ترانه‌سرایان كودك زیاد نیست و آن چند نفر هم كه ترانه می‌سرایند، بسیار كمكارند. بنابراین نه تعداد ترانه‌های كودك زیاد است و نه ترانه‌سرایان كودك. در نتیجه انتخاب محبوب‌ترین از میان عده‌ای كم و كمكار، كاری سخت و نامعقول است. اما به هر حال برای اینكه به این سؤال جوابی داده باشم، باید بگویم كه به هنر ترانه‌سرایی آقای م. آزاد، احترام می‌گذارم.

سنت خنیاگری گذشته ایران‌زمین، هنرمندانی را می‌پرورد كه شاعر، موسیقی‌دان، خواننده، نغمه‌پرداز و حتی گاه سازنده «ساز» دست خویش بودند.

 

» نسخه قابل چاپ     » ارسال صفحه برای دوستان

 

 

Soreie Mehr - Header

تمامی حقوق اين پايگاه متعلق به شرکت سوره مهر می باشد. استفاده از مطالب اين پايگاه با ذکر منبع، مجاز است.

تعداد بازديد از صفحات: 61531754