خانه  |  مجلات  |  کتاب  |  اخبار  |  گزارش ها  |  گفتگوها  |  مقالات  | پديدآورندگان

محصولات  |  کتاب رايگان  |  جستجو  |  ارسال کارت الکترونيکي  | وبلاگ  |ویژه نامه

حوزه هنری  |  آلبوم عکس  |  آیینه نشر  |  تالار افتخارات  |  درباره ما  |  ارتباط با ما

خانه » کتاب رايگان

 

هنر مسيحي‌بيزانسي‌

 


اشاره:


امپراتوري‌روم‌در سالهاي‌395 و 410 پس‌از انشقاق‌و سقوط‌امپراتوري‌روم‌غربي‌منحصر به‌روم‌شرقي‌يعني‌امپراتوري‌بيزانس‌گرديد و وارث‌هنر بخش‌شرقي‌يعني‌وجه‌يوناني‌مآب‌هنر رومي‌شد و سپس‌با تصرفات‌و تحولاتي‌هنر خاص‌مسيحي‌بيزانس‌را ايجاد كرد. اين‌هنر در عصر يوستينيانوس‌به‌اوج‌خود رسيد. از ميان‌بناهاي‌اين‌عصر و بزرگترين‌جلوه‌هاي‌هنري‌بيزانس‌كليساي‌معروف‌«اياصوفيه‌» (به‌يوناني‌ Hagia Sophia به‌معني‌حكمت‌مقدس‌) را مي‌توان‌نام‌برد كه‌يكي‌از برجسته‌ترين‌يادگارهاي‌فن‌معماري‌است‌.
اين‌كليسا پس‌از فتح‌قسطنطنيه‌از سوي‌مسلمانان‌عثماني‌به‌مسجد تبديل‌شد. چون‌تركان‌مسلمان‌بر پايتخت‌بيزانس‌دست‌يافتند، خود را با شاهكاري‌از هنر معماري‌يعني‌كليساي‌جامع‌اياصوفيه‌روبرو ديدند كه‌گنبدي‌آسمانگونه‌داشت‌. عظمت‌ساختماني‌اين‌مكان‌مقدس‌نه‌تنها بر همة‌آثار معماري‌اسلامي‌برتري‌داشت‌ـ البته‌در سرزمين‌مسلمانان‌هند ساختماني‌با گنبدي‌بسيار بزرگتر پديدار شد ـ بلكه‌فضاي‌بي‌كران‌آن‌كه‌با اشراق‌و كيفيت‌كشف‌و شهود اسلام‌با وجود تفاوتي‌كه‌در مراسم‌و آداب‌ديني‌وجود داشت‌، شكوهمند مي‌نمود. بي‌درنگ‌اين‌مكان‌به‌دست‌سلطان‌محمد فاتح‌به‌مسجد تبديل‌شد، بي‌آنكه‌در ظاهر آن‌دگرگوني‌ايجاد كند. مدتها گذشت‌تا زماني‌كه‌موزائيكهاي‌بالاي‌سردر را كه‌مريم‌عذرا و نيز كروبيان‌را در پيرامون‌گنبد نشان‌مي‌داد با كتيبه‌اي‌قرآني‌پوشانيدند. آيه‌اي‌بس‌مناسب‌در آن‌نگاشتند كه‌همانا سورة‌نور باشد. شايد چنين‌احساس‌مي‌شد كه‌اين‌مكان‌مقدس‌كه‌تاريخ‌بناي‌آن‌به‌پيش‌از اسلام‌مي‌رسيد كمابيش‌تجسمي‌از اين‌آيه‌باشد. در حقيقت‌هم‌مضمون‌اين‌آيه‌با اين‌كليسا نسبتي‌دارد، از آن‌رو كه‌حكمت‌و دانش‌كه‌پديده‌اي‌است‌كلي‌با نام‌اين‌كليسا كه‌ Sophia است‌داراي‌يك‌معني‌و نيز فتح‌حاصل‌هم‌امري‌الهي‌است‌. معماران‌بزرگ‌عثماني‌سرانجام‌بر ماده‌اين‌بنا ابداع‌صورتي‌نو نمودند، سنان‌معمار بزرگ‌ترك‌طرحي‌نو براي‌مساجد اسلامي‌درافكند تا فضايي‌مناسب‌با روح‌اسلام‌ابداع‌گردد. مسجد جامع‌سلطان‌سليم‌كمال‌اين‌تجربه‌هنري‌بود. اين‌كليسا و كليساهاي‌نظير آن‌در حقيقت‌جامع‌همه‌هنرهاي‌مسيحي‌در امپراتوري‌بيزانس‌بود.
اما مسيحيت‌در قلمرويي‌به‌حكومت‌رسيده‌بود كه‌يكي‌از بزرگترين‌هنرهاي‌جهان‌يعني‌هنر يوناني‌ـ رومي‌در آن‌به‌ظهور رسيده‌بود. هنر مسيحي‌در حقيقت‌بر ويرانه‌هاي‌اين‌هنر نسج‌يافت‌و بخشي‌از آن‌را در حكم‌ماده‌براي‌صورت‌نوعيه‌و كل‌مطلق‌خويش‌اخذ كرده‌و شيوه‌اي‌جديد از معماري‌و نقاشي‌و شعر و موسيقي‌و صنايع‌را بنا نهاد كه‌بالذات‌متباين‌با هنر يوناني‌ـ رومي‌بود. از نظر متفكران‌مسيحي‌صور خيالي‌آثار هنري‌چون‌وديعه‌و موهبتي‌الهي‌تلقي‌مي‌شدند، و از اين‌منظر ابداع‌هنري‌و تفكر شعري‌با پيدايي‌وجود متعالي‌مسيح‌به‌كمال‌و تماميت‌مي‌رسيد و در حقيقت‌در اينجا آثار هنري‌جلوة‌تذكري‌بودند براي‌تجسم‌لاهوت‌در ناسوت‌و خدا در وجود مسيح‌.
نگاهي‌چنين‌به‌هنر آن‌را به‌مقام‌تقدس‌در جامعه‌مسيحي‌مي‌رساند و از اينجاست‌كه‌بسياري‌از آثار هنري‌يعني‌شمايلها و ايكونها را در مقام‌و مرتبه‌و به‌منزلة‌تصوير منقوش‌كلمات‌انجيل‌و تورات‌تلقي‌كردند و شايسته‌پرستش‌و تقديس‌دانستند. مدتي‌نيز نهضتي‌در زمان‌لئون‌سوم‌با فرمان‌مشهور Edit بر ضد اين‌تلقي‌پديد آمد كه‌به‌نام‌نهضت‌شمايل‌شكني‌ Iconoclasme معروف‌شد و پس‌از چندي‌به‌شكست‌انجاميد.

به‌هر تقدير جرياني‌از هنر مسيحي‌در شرق‌بر اساس‌تلقيات‌فوق‌تكوين‌يافت‌و در بيزانس‌شكفته‌شد. شاعران‌به‌محاكات‌ساحات‌وجودي‌مسيح‌7 (يعني‌يكي‌از اقانيم‌ثلاثه‌)، مريم‌، حواريون‌و قديسين‌و ديگر مضامين‌ديني‌پرداختند و سروده‌هايشان‌را حاصل‌الهامات‌غيبي‌دانستند كه‌فرشتگان‌در آسمانها آنها را مي‌سرايند، و نقاشان‌در نقاشيها تصاوير مقدسين‌را در كنار ديگر تصاوير چنان‌پرداختند كه‌ديگر واقع‌نمايي‌را بالتمام‌از دست‌داده‌بود. هيچگونه‌پرسپكتيو طبيعي‌در آنها اعمال‌نمي‌كردند و رنگها را چون‌سمبلها و رموزي‌براي‌جلوه‌گري‌حقايق‌به‌كار مي‌گرفتند.
معماران‌بيزانس‌بناهايي‌با شكوه‌و جلال‌ايجاد كردند و آنها را با تصاوير و موزائيكهايي‌زيبا آراستند تا فضايي‌معنوي‌را القاء نمايند. اينان‌معماري‌يوناني‌ـ رومي‌را طرد كردند و بر زمينه‌صليبي‌شكل‌با هندسه‌مقدس‌و معنوي‌، كليساهاي‌بزرگي‌را بنا كردند و گاه‌با تغييراتي‌در معابد يوناني‌ـ رومي‌، كليساهاي‌جديدي‌را ايجاد كردند كه‌تا حدودي‌از سنت‌اصيل‌مسيحي‌دور بود. يكي‌از نمونه‌هاي‌اين‌ابداع‌كليساي‌يحيي‌تعميددهنده‌است‌كه‌قبلاً معبد ژوپيتر بوده‌، و با آمدن‌اسلام‌به‌فلسطين‌و سوريه‌(شام‌) با بنايي‌نو صورت‌مسجد جامع‌دمشق‌را گرفت‌و برخي‌از عناصر و حالات‌قديم‌مسيحي‌خود را تا حدودي‌حفظ‌كرد.

 

» ارسال صفحه برای دوستان

 

بازگشت به فهرست کتاب

حكمت اُنسی و زیبایی شناسی‌عرفانی هنراسلامی

 

Soreie Mehr - Header

تمامی حقوق اين پايگاه متعلق به شرکت سوره مهر می باشد. استفاده از مطالب اين پايگاه با ذکر منبع، مجاز است.

تعداد بازديد از صفحات: 60996391