خانه  |  مجلات  |  کتاب  |  اخبار  |  گزارش ها  |  گفتگوها  |  مقالات  | پديدآورندگان

محصولات  |  کتاب رايگان  |  جستجو  |  ارسال کارت الکترونيکي  | وبلاگ  |ویژه نامه

حوزه هنری  |  آلبوم عکس  |  آیینه نشر  |  تالار افتخارات  |  درباره ما  |  ارتباط با ما

خانه » کتاب رايگان

 

نور و سير به‌باطن‌

 


اشاره:


روح‌هنر اسلامي‌سير از ظاهر به‌باطن‌اشياء و امور است‌. يعني‌هنرمندان‌اسلامي‌در نقش‌و نگاري‌كه‌در صورتهاي‌خيالي‌خويش‌از عالم‌كثرت‌مي‌بينند، در نظر او هركدام‌جلوة‌حسن‌و جمال‌و جلال‌الهي‌را مي‌نمايند. بدين‌معني‌هنرمند همة‌موجودات‌را چون‌مظهري‌از اسماءالله‌مي‌بيند و بر اين‌اساس‌اثر هنري‌او به‌مثابه‌محاكات‌و ابداع‌اسماءالله‌است‌.

هر نقش‌و نگاري‌كه‌مرا در نظر آيد
حسني‌و جمالي‌و جلالي‌بنمايد

جهان‌در تفكر اسلامي‌جلوه‌و مشكات‌انوار الهي‌است‌و حاصل‌فيض‌مقدس‌نقاش‌ازلي‌، و هر ذره‌اي‌و هر موجودي‌از موجودات‌جهان‌و هر نقش‌و نگاري‌مظهر اسمي‌از اسماء الهيه‌است‌و در ميان‌موجودات‌، انسان‌مظهر جميع‌اسماء و صفات‌و گزيده‌عالم‌است‌.
هنرمند در پرتو چنين‌تفكري‌، در مقام‌انساني‌است‌كه‌به‌صورت‌و ديدار و حقيقت‌اشياء در وراي‌عوارض‌و ظواهر مي‌پردازد. او صنعتگري‌است‌كه‌هم‌عابد است‌و هم‌زاير؛ او چون‌هنرمند طاغوتي‌با خيالاتي‌كه‌مظهر قهر و سخط‌الهي‌است‌، سروكار ندارد. وجودي‌كه‌با اثر اين‌هنرمند ابداع‌مي‌شود نه‌آن‌وجود طاغوتي‌هنر اساطيري‌و خدايان‌ميتولوژي‌است‌و نه‌حتي‌خداي‌قهر و سخط‌يهوديان‌يعني‌«يهوه‌»، بلكه‌وجود مطلق‌و متعالي‌حق‌عز شأنه‌و اسماءالله‌الحسني‌است‌كه‌با اين‌هنر به‌ظهور مي‌رسد. از اينجا صورت‌خيالي‌هنر اسلامي‌متكفل‌محاكات‌و ابداع‌نور جمال‌ازلي‌حق‌تعالي‌است‌؛ نوري‌كه‌جهان‌در آن‌آشكار مي‌شود و حسن‌و جمال‌او را چون‌آيينه‌جلوه‌مي‌دهد. در حقيقت‌بودِ اين‌جهاني‌، رجوع‌به‌اين‌حسن‌و جمال‌علوي‌دارد و عالم‌فاني‌در حد ذات‌خويش‌، نمودي‌و خيالي‌بيش‌نيست‌:

هستي‌عالم‌نمودي‌بيش‌نيست‌
سرّ او جز در درون‌خويش‌نيست‌

در نظر هنرمند مسلمان‌به‌قول‌غزالي‌«عالم‌علوي‌حسن‌و جمال‌است‌و اصل‌حسن‌و جمال‌تناسب‌و هرچه‌متناسب‌است‌، نمودگاري‌است‌از جمال‌آن‌عالم‌، چه‌هر جمال‌و حسن‌و تناسب‌كه‌در اين‌عالم‌محسوس‌است‌، همه‌ثمرات‌جمال‌و حسن‌آن‌عالم‌است‌. پس‌آواز خوش‌موزون‌و صورت‌زيباي‌متناسب‌هم‌شباهتي‌دارد از عجايب‌آن‌عالم‌». پس‌او مجاز را واسطه‌حقيقت‌مي‌بيند و فاني‌را مظهر باقي‌؛ به‌عبارتي‌، او هرگز به‌جهان‌فاني‌التفات‌ندارد، بلكه‌رخ‌اوست‌كه‌اين‌جهان‌را برايش‌خوش‌مي‌آرايد:

مرا به‌كار جهان‌هرگز التفات‌نبود
رخ‌تو در نظر من‌چنين‌خوشش‌آراست‌

پس‌او با رخ‌حق‌و جلوه‌رخ‌حق‌در مجالي‌و مظاهر اعيان‌ثابته‌كه‌عكس‌تابش‌حقند و ديدار وجه‌الهي‌سروكار پيدا مي‌كند. در اين‌مرتبه‌، صورت‌خيالي‌براي‌هنرمند مشاهده‌و مكاشفه‌شاهد غيبي‌و واسطه‌تقرب‌و حضور به‌اسم‌اعظم‌الهي‌و انس‌به‌حق‌تعالي‌است‌. بدين‌اعتبار او «لسان‌الغيب‌» و «ترجمان‌الاسرار» الهي‌مي‌گردد و قطع‌تعلق‌از ماسوي‌الله‌پيدا مي‌كند و به‌مقام‌و منزل‌حقيقي‌يعني‌توحيد، كه‌مقام‌و منزل‌محمود انساني‌است‌سير مي‌كند. هنرمند با سير و سلوك‌معنوي‌خويش‌بايد از جهان‌ظاهري‌كه‌خيال‌اندر خيال‌و نمود بي‌بود و ظلال‌و سايه‌عكس‌است‌، بگذرد و به‌ذي‌عكس‌و ذي‌ظل‌برود و قرب‌بي‌واسطه‌به‌خدا پيدا كند.
به‌هر تقدير جلوه‌گاه‌حقيقت‌در هنر، همچون‌تفكر اسلامي‌، عالم‌غيب‌و حق‌است‌. به‌عبارت‌ديگر، حقيقت‌از عالم‌غيب‌براي‌هنرمند متجلي‌است‌و به‌همين‌جهت‌، هنر اسلامي‌را عاري‌ از خاصيت‌مادي‌طبيعت‌مي‌كند. او در نقوش‌قالي‌، كاشي‌، تذهيب‌و حتي‌نقاشي‌، كه‌به‌نحوي‌به‌جهت‌جاذبه‌خاص‌خود مانع‌حضور و قرب‌است‌، نمايش‌عالم‌ملكوت‌و مثال‌را كه‌عاري‌از خصوصيات‌زمان‌و مكان‌و فضاي‌طبيعي‌است‌مي‌بيند. در اين‌نمايش‌كوششي‌براي‌تجسم‌بعد سوم‌و پرسپكتيو ديد انساني‌نيست‌. تكرار مضامين‌و صورتها، همان‌رفتن‌به‌اصل‌است‌. هنرمند در اين‌مضامين‌از الگويي‌ازلي‌نه‌از صور محسوس‌بهره‌مي‌جويد، به‌نحوي‌كه‌گويا صور خيالي‌او به‌صور مثالي‌عالم‌ملكوت‌مي‌پيوندد.
هنرمند ديني‌در نهايت‌سير باطني‌خويش‌به‌آنجا مي‌رسد كه‌چشم‌و گوش‌قلب‌او باز مي‌شود و به‌نهايت‌بيداري‌و اخلاص‌مي‌رسد. از ظاهر كَنده‌مي‌شود و فراتر از نگاه‌عامه‌مي‌رود. پراكندگي‌دل‌ها و پرگويي‌جاي‌خويش‌را به‌جمعيت‌خاطر و دل‌آگاهي‌مي‌دهد: لولاتمزع‌قلوبكم‌و تزيدكم‌في‌الحديث‌بسمعتم‌مااسمع‌: اگر پراكندگي‌دل‌ها و پرگويي‌شما نبود، بي‌گمان‌آنچه‌را من‌مي‌شنوم‌شما نيز مي‌شنيديد. در اين‌حال‌گندگي‌قلب‌مؤمن‌عرش‌رحمان‌مي‌شود: قلب‌المؤمن‌عرش‌الرحمن‌.

 

» ارسال صفحه برای دوستان

 

بازگشت به فهرست کتاب

حكمت اُنسی و زیبایی شناسی‌عرفانی هنراسلامی

 

Soreie Mehr - Header

تمامی حقوق اين پايگاه متعلق به شرکت سوره مهر می باشد. استفاده از مطالب اين پايگاه با ذکر منبع، مجاز است.

تعداد بازديد از صفحات: 61052261