خانه  |  مجلات  |  کتاب  |  اخبار  |  گزارش ها  |  گفتگوها  |  مقالات  | پديدآورندگان

محصولات  |  کتاب رايگان  |  جستجو  |  ارسال کارت الکترونيکي  | وبلاگ  |ویژه نامه

حوزه هنری  |  آلبوم عکس  |  آیینه نشر  |  تالار افتخارات  |  درباره ما  |  ارتباط با ما

خانه » کتاب رايگان

 

مذهب‌اصالت‌قلب‌ابن‌عربی‌در برابر مذهب‌اصالت‌عقل‌یونانزده‌فلاسفه‌

 


اشاره:


با طرح‌فتوح‌مكاشفه‌و تجلّی‌حق‌در صور خیال‌، و محدودیت‌عقل‌جزوی‌و اصالت‌قلب‌در وصول‌به‌معرفت‌، در عرف‌حكمای‌انسی‌اسلام‌واژة‌حكمت‌نظری‌هنر تكمیل‌شد، و آن‌بار یونانزدگی‌كه‌زدایش‌آن‌در قلمرو حكمت‌از ابن‌سینا و فارابی‌آغاز شده‌و با سهروردی‌تكامل‌یافته‌بود، با تفكر معنوی‌ابن‌عربی‌به‌تمامیت‌و كمال‌رسید.
مسئله‌علم‌الهامی‌و احوالی‌و ذوقی‌و فتوح‌راز در ساحت‌خیال‌، افق‌تفكّر دینی‌و معنوی‌اسلامی‌را در عالم‌هنر گشود، و دیگر برای‌تفسیر و شرح‌هنر نیازی‌به‌منطق‌افلاطونی‌و ارسطویی‌، و تقلیل‌هنر دینی‌به‌محاكات‌طبیعت‌نبود. بلكه‌هنر ابداع‌عالم‌علوی‌تلقی‌می‌شد. چیزی‌كه‌با نگاه‌و بینش‌قرآنی‌مناسبت‌داشت‌.
بدین‌ترتیب‌مذهب‌اصالت‌عقل‌سهروردی‌شیخ‌اشراق‌، در تفكّر معنوی‌ابن‌عربی‌منتفی‌می‌شود. گرچه‌برخی‌شارحان‌وی‌«عقل‌» حكما را به‌مثابه‌«قلب‌» عرفا دانسته‌اند، امّا ابن‌عربی‌كلاً برای‌عقل‌شأن‌سلبی‌در معرفت‌الهی‌قائل‌است‌، و صرفاً آن‌ را پذیرای‌داده‌های‌نظری‌و فكر حصولی‌می‌داند كه‌مورد و متعلّقش‌صور اكوان‌و موجوداتی‌است‌كه‌بوش‌و زاد و بود دارند. قوه‌مفكّره‌دربارة‌اشیایی‌به‌تفكر می‌پردازد كه‌از ناحیة‌حواس‌و اوائل‌و بدیهیات‌عقلی‌به‌آن‌القاء شده‌باشد. و نه‌چنان‌است‌كه‌ابن‌عربی‌مانند سهروردی‌جنبه‌فصل‌الخطابی‌برای‌عقل‌قائل‌باشد. از سوی‌دیگر ابن‌عربی‌و حكمت‌عرفانی‌او بر كشف‌خیالی‌مترتب‌است‌، در آنجا كه‌تجلّی‌الهی‌و ظهور معانی‌به‌صورت‌مجسم‌حسی‌و خیالی‌است‌، و این‌كشف‌مخیل‌واسطه‌است‌میان‌صورت‌و معنی‌كه‌جمع‌میان‌آن‌دو می‌كند.

محل‌معرفت‌حقیقی‌كه‌نهایتاً به‌ساحت‌خیال‌تنزّل‌می‌یابد «قلب‌» است‌. تنها راه‌وصول‌به‌معرفت‌تزكیه‌و پاك‌گردانیدن‌قلب‌از شوائب‌و آلودگی‌هاست‌و معرفت‌الهی‌با بیرون‌كردن‌اغیار از آن‌حاصل‌می‌آید. قلب‌در نظر ابن‌عربی‌غیر از «عقل‌مستفاد» در نظر فلاسفه‌است‌، هرچند به‌عبارتی‌می‌توان‌معنی‌عقل‌مستفاد و از آنجا عقل‌قدسی‌را در عرف‌فارابی‌و ابن‌سینا همان‌قلب‌عرفا تلقی‌كرد. اما مشكل‌عقل‌مستفاد آن‌بود كه‌فقط‌به‌حوزه‌فلسفه‌و علوم‌عقلی‌مربوط‌می‌شود در حالی‌كه‌قلب‌همه‌عالم‌را فرامی‌گیرد و «عرش‌الرحمن‌» می‌شود و یا «فرش‌شیطان‌». از اینجا عالم‌هنر و ضد هنر هر دو به‌قلب‌تعلق‌پیدا می‌كند كه‌محل‌الهام‌فجور و تقوی‌است‌. با این‌مبنا می‌توان‌دوگانگی‌هنر مقدس‌و نامقدس‌، یا هنر دینی‌و غیردینی‌، با هنر رحمانی‌و شیطانی‌و امثال‌آن‌را مورد تأمل‌قرار داد.
هنر دینی‌به‌فیض‌و موهبت‌الهی‌بازمی‌گردد و قلب‌تزكیه‌شده‌هم‌همواره‌پذیرنده‌و قابل‌فیض‌مقدس‌است‌، كه‌چون‌قلب‌از رنگ‌كدورت‌پاك‌شود، و از جمیع‌اغیار حتّی‌از اخطار و اقطار خالی‌گردد، انوار غیب‌و معارف‌الهی‌به‌اندازه‌پاكی‌و خلوصش‌به‌آن‌می‌تابد.
مذهب‌اصالت‌قلب‌از نظر ابن‌عربی‌تا آنجا پیش‌می‌رود كه‌در كتاب‌«التدبیرات‌الالهیه‌» و دیگر آثارش‌می‌گوید، عالم‌ملكوت‌محرك‌عالم‌شهادت‌است‌، و اینكه‌هرچه‌در عالم‌شهادت‌از حركت‌و سكون‌، اكل‌و شرب‌و كلام‌و سكوت‌پدیدار می‌گردد، ناشی‌از عالم‌غیب‌است‌، زیرا هیچ‌حیوانی‌حركت‌نمی‌كند، مگر از روی‌اراده‌و اراده‌از عمل‌قلب‌است‌، و قلب‌از عالم‌غیب‌است‌.
ابن‌عربی‌تأكید می‌كند كه‌حركت‌و امثال‌آن‌از عالم‌شهادت‌است‌و عالم‌شهادت‌به‌حسب‌عادت‌، به‌حس‌ادراك‌می‌گردد، ولی‌عالم‌غیب‌به‌خبر شرعی‌یا نظر فكری‌؛ عالم‌غیب‌به‌«عین‌بصیرت‌» ادراك‌می‌شود، عالم‌شهادت‌به‌«عین‌بَصَر، عالم‌شهادت‌را درنمی‌یابد، مگر وقتی‌كه‌حجاب‌ظلمت‌و اشتباه‌آن‌از موانع‌برطرف‌شود، و انواری‌از قبیل‌نور خورشید و چراغ‌و امثال‌آن‌از انوار بتابد، همچنین‌حجاب‌عین‌بصیرت‌، هوسهای‌غالب‌و شهوات‌و ملاحظات‌اغیار و امثال‌آنها از حجب‌دیگر است‌، كه‌بین‌آن‌و ادراك‌ملكوت‌یعنی‌عالم‌غیب‌حائل‌می‌شود، و چون‌انسان‌به‌آینة‌قلبش‌توجه‌نماید و آن‌را به‌انواع‌ریاضات‌و مجاهدات‌جلا دهد، به‌طوری‌كه‌جمیع‌حجابها از آن‌زایل‌گردد، و نور آن‌با نوری‌، كه‌بر عالم‌غیب‌تابان‌است‌، یعنی‌نوری‌كه‌ملكوتیان‌به‌آن‌می‌بینند و آن‌به‌منزلة‌نور خورشید است‌در عالم‌محسوس‌، فراهم‌آید. در این‌حالت‌مغیبات‌آن‌چنان‌كه‌هست‌آشكار می‌گردد. با این‌اوصاف‌عالم‌غیب‌و از آنجا قلب‌اساس‌عالم‌شهادت‌و درك‌و شعور انسان‌است‌، و قلب‌مركز قول‌و فعل‌و فكر انسان‌می‌شود.

 

» ارسال صفحه برای دوستان

 

بازگشت به فهرست کتاب

حكمت اُنسی و زیبایی شناسی‌عرفانی هنراسلامی

 

Soreie Mehr - Header

تمامی حقوق اين پايگاه متعلق به شرکت سوره مهر می باشد. استفاده از مطالب اين پايگاه با ذکر منبع، مجاز است.

تعداد بازديد از صفحات: 61137957