خانه  |  مجلات  |  کتاب  |  اخبار  |  گزارش ها  |  گفتگوها  |  مقالات  | پديدآورندگان

محصولات  |  کتاب رايگان  |  جستجو  |  ارسال کارت الکترونيکي  | وبلاگ  |ویژه نامه

حوزه هنری  |  آلبوم عکس  |  آیینه نشر  |  تالار افتخارات  |  درباره ما  |  ارتباط با ما

خانه » کتاب رايگان

 

هنر و عالم‌چون‌خیال‌اندر خیال‌: آیه‌بینی‌هنر

 


اشاره:


ابن‌عربی‌مفهوم‌نویی‌از خیال‌طرح‌می‌كند كه‌با هنر نیز نسبت‌دارد و بیشتر با كشف‌مخیل‌مناسبت‌پیدا می‌كند. این‌خیال‌بدان‌معنی‌است‌كه‌عالم‌دائماً در تبدّل‌است‌و ظهور در هر صورتی‌پیدا می‌كند. از اینجا عالم‌خیال‌اندر خیال‌است‌. این‌خیال‌همان‌وجود حق‌است‌كه‌در مظاهر اعیان‌و به‌صور آنها ظاهر گشته‌است‌.
بنابراین‌خیال‌نه‌خیال‌واهی‌بی‌اساس‌است‌كه‌نوعی‌مرض‌و وسواس‌باشد، و نه‌به‌معنای‌عالم‌خیال‌است‌كه‌همان‌عالم‌مثال‌و خیال‌منفصل‌و از حضرات‌خمس‌عرفا باشد، و نه‌خیال‌به‌اصطلاح‌فلاسفه‌است‌كه‌خزانة‌حس‌مشترك‌است‌، بلكه‌مقصود از آن‌معنای‌حكمی‌وسیعی‌است‌كه‌شامل‌هر حضرت‌و حالتی‌است‌كه‌حقایق‌وجودی‌در آن‌به‌صور رمزی‌نمایان‌می‌گردد، و آن‌صور نیز تغییر و تبدیل‌می‌یابند.
بنابراین‌جمیع‌اكوان‌و اموری‌كه‌به‌صور گوناگون‌ظاهر می‌شوند، و برای‌معرفت‌حقایقشان‌تأویل‌و تعبیر آنها لازم‌می‌نماید، خیال‌است‌. «فاعلم‌انك‌خیال‌و جمیع‌ماتدركه‌مما تقول‌فیه‌لیس‌الاّ خیال‌، فالوجود كله‌خیال‌فی‌خیال‌» شاید فقط‌به‌هنر بتوان‌ چنین‌ممیزه‌ای‌را نسبت‌داد. آثار هنری‌چون‌همه‌صورتهایی‌خیالی‌اند. هر صورتی‌نمایندة‌یك‌حقیقت‌و معنایی‌است‌كه‌در دل‌انسان‌الهام‌و تجلی‌می‌كند، و از آنجا بواسطه‌قوة‌خیال‌، آدمی‌صورت‌ممثول‌و مخیل‌معانی‌را پیدا می‌كند. مخاطب‌اثر هنری‌نیز به‌نوبت‌می‌تواند از این‌صورت‌ممثَّل‌و مخیل‌با تأویل‌به‌حقیقت‌آن‌پی‌برد. چنانچه‌مجاز را حقیقی‌و ظل‌را ذاتی‌و صاحبی‌است‌. شاید «خیال‌مجرد» را بتوان‌خیال‌پوچ‌و پنداری‌واهی‌انگاشت‌كه‌مصداقی‌جز خواطر نفسانی‌ندارد، در حالی‌كه‌خیال‌مقید و متصل‌به‌خیال‌مطلق‌و منفصل‌می‌پیوندد. در نظر ابن‌عربی‌«حق‌» در عالم‌اعیان‌ثابته‌و سپس‌در عالم‌خیال‌منفصل‌متجلّی‌است‌.

عالم‌خیال‌منفصل‌همان‌عالم‌ملكوت‌اعلی‌و ارواح‌جبروتی‌است‌كه‌آن‌را عالم‌عقول‌و نفوس‌نیز گفته‌اند. و بعد از این‌عالم‌خیال‌مطلق‌كه‌همان‌عالم‌ملكوت‌اسفل‌و مثال‌باشد مجلای‌حق‌می‌شود كه‌اقرب‌و نزدیكتر به‌عالم‌شهادت‌و ملك‌است‌، و سرانجام‌عالم‌ملك‌و شهادت‌مجلای‌حق‌است‌. امّا جامع‌تجلّیات‌چهار عالم‌انسان‌كامل‌است‌: او را حضرت‌جامعه‌خوانده‌اند.
داود قیصری‌در شرح‌فصوص‌الحكم‌می‌نویسد: عالم‌مُلك‌مظهر عالم‌ملكوت‌است‌كه‌عالم‌مثال‌مطلق‌است‌، و عالم‌مثال‌مطلق‌مظهر عالم‌جبروت‌است‌كه‌عالم‌مجردات‌باشد، و عالم‌جبروت‌مظهر عالم‌اعیان‌ثابته‌است‌و اعیان‌ثابته‌مظهر اسماء الهیه‌ و «حضرت‌و احدیت‌» است‌و آن‌مظهر «حضرت‌احدیت‌» است‌. و همه‌این‌مراتب‌نهایتاً به‌«هویت‌غیب‌» و «حقیقة‌الحقایق‌» می‌رساند.
برخی‌حكما و عرفای‌اُنسی‌میان‌مثال‌و خیال‌منفصل‌جمع‌كرده‌اند. و آن‌را مشترك‌لفظی‌و وجودی‌داشته‌اند. امّا این‌تفسیر و تأویل‌از خیال‌نحوی‌«آیه‌بینی‌» است‌، كه‌در آن‌در هر مرتبه‌از خیال‌و صورتهای‌خیالی‌حق‌تجلّی‌ای‌دارد، و انسان‌حقیقت‌امور این‌عالم‌را در ماورای‌این‌نمودها و خیالات‌و رؤیاها درمی‌یابد.
از اینجا همة‌محسوسات‌و مشهودات‌به‌مثابة‌خیال‌معانی‌اند تمثل‌در خیال‌، و حقایقی‌اند متجسد، كه‌نیازمند تأویل‌اند. همین‌طور برای‌تمام‌اموری‌كه‌در این‌عالم‌حس‌تمثّل‌و تجسّد یافته‌است‌، كه‌اهل‌ذوق‌و شهود از این‌ظواهر می‌گذرند، و به‌آن‌معانی‌و حقایق‌می‌رسند. معانی‌و حقایقی‌است‌كه‌در عالم‌مثال‌و پس‌از آن‌در عالم‌حس‌تمثل‌و تجسّد یافته‌است‌. به‌بیانی‌گسترده‌تر و رساتر، این‌صور و اشكال‌و هیأت‌و احوالی‌كه‌در عالم‌مشاهده‌می‌كنیم‌، آیات‌و اعلام‌و امثله‌ای‌است‌، برای‌حقایق‌و صور و معانی‌معقول‌ازلی‌، پس‌كُوْن‌و عالم‌بُوِش‌و تحولات‌از حیث‌این‌صور و اشكال‌خیال‌است‌، ولی‌خیالی‌كه‌نمایندة‌حقیقت‌است‌و آن‌حقیقت‌، وجود حق‌متعال‌است‌كه‌در این‌صور و اشكال‌ظاهر گشته‌است‌.

 

» ارسال صفحه برای دوستان

 

بازگشت به فهرست کتاب

حكمت اُنسی و زیبایی شناسی‌عرفانی هنراسلامی

 

Soreie Mehr - Header

تمامی حقوق اين پايگاه متعلق به شرکت سوره مهر می باشد. استفاده از مطالب اين پايگاه با ذکر منبع، مجاز است.

تعداد بازديد از صفحات: 60825388