خانه  |  مجلات  |  کتاب  |  اخبار  |  گزارش ها  |  گفتگوها  |  مقالات  | پديدآورندگان

محصولات  |  کتاب رايگان  |  جستجو  |  ارسال کارت الکترونيکي  | وبلاگ  |ویژه نامه

حوزه هنری  |  آلبوم عکس  |  آیینه نشر  |  تالار افتخارات  |  درباره ما  |  ارتباط با ما

خانه » کتاب رايگان

 

خیال‌مجرد و خیال‌متصل‌و منفصل‌عرفانی‌ ابن‌عربی‌

 


اشاره:


اگر قوه‌خیالی‌در معرض‌انحطاط‌و سقوط‌به‌درجه‌خواهش‌نفس‌و میل‌طبع‌و هوس‌باشد، امور خیالی‌واهی‌خواهند بود، و قوة‌خیال‌اموری‌خلاف‌حقیقت‌از خود می‌تراورد كه‌به‌هرزگی‌و انحراف‌بدل‌می‌گردد. این‌خیال‌نفسانی‌هذیانی‌بی‌اصل‌و ریشه‌متعالی‌در عرف‌اهل‌عرفان‌به‌«خیال‌مجرد» تعبیر می‌شود.
عزالدین‌محمود كاشانی‌در كتاب‌«مصباح‌الهدایه‌» خیال‌مجرد را خیالی‌می‌داند كه‌غلبه‌خواطر نفسانی‌بر دل‌را حكایت‌كند. «با غلبه‌خواطر نفسانی‌، روح‌از مطالعه‌عالم‌غیب‌محجوب‌می‌شود، پس‌در حال‌خواب‌(نوم‌) یا بیداری‌(واقعه‌) آن‌خواطر قومی‌می‌گردد و قوة‌مخیله‌هریك‌را كسوتی‌خیالی‌درپوشد و مشاهده‌افتد تا صور آن‌خواطر به‌عینها به‌تصرّف‌متخیله‌و تلبیس‌او مشاهده‌و مریی‌افتد».
البته‌هنوز برای‌سهروردی‌شهود و حضور عرفانی‌جایگزین‌عقل‌و عالم‌عقلی‌نشده‌از اینجا به‌نظر می‌رسد هنوز بار عقل‌بر شانه‌شیخ‌اشراق‌سنگینی‌می‌كند. هرچند با رجوع‌به‌حكمای‌انسی‌فهلوی‌و اسلامی‌راه‌تفكر معنوی‌را در قلمرو فلسفه‌فراهم‌می‌كند.
گرچه‌خیال‌در نظر او هم‌صورت‌مشهود مدرَك‌است‌و هم‌عضو رؤیت‌خیالی‌و ادراك‌شهودی‌و دیدة‌بصیرت‌صور تجلّیات‌الهی‌كه‌بذاته‌صوری‌مثالی‌است‌. بدین‌معنی‌كه‌در نتیجه‌عالم‌خیال‌و مثال‌محلی‌است‌و عالمی‌كه‌در آن‌رؤیت‌های‌عرفانی‌و غیبی‌، نه‌فقط‌رؤیت‌های‌پیغمبران‌، رؤیت‌های‌عارفان‌، و حوادث‌كشف‌و شهودی‌به‌وقوع‌پیوسته‌است‌، كه‌در نفس‌هر فرد انسان‌هنگام‌خروج‌روح‌از این‌عالم‌پیش‌می‌آید، و چنین‌است‌همه‌مراتب‌عالم‌ملكوت‌از فرشتگان‌و ارواح‌و آنچه‌در اساطیر و آئینهای‌الهی‌به‌صورت‌تشبیهی‌تجلّی‌كرده‌است‌، و شاعرانه‌بیان‌شده‌است‌. و اگر عالم‌خیال‌نباشد همه‌اینها به‌امور واهی‌و پنداری‌تحویل‌و تقلیل‌می‌یابد و فقط‌به‌اموری‌ذهنی‌تفسیر می‌شوند.
خیال‌فعاله‌و خیال‌صادقه‌كه‌به‌عقل‌قدسی‌متصل‌است‌و به‌خیال‌منفصل‌تعبیر می‌شود، و بعضاً خیال‌مطلق‌، كه‌از آن‌به‌ملكوت‌اسفل‌در برابر ملكوت‌اعلی‌تعبیر شده‌، اگر نفی‌ شود چنانكه‌در عرف‌حكمای‌ارسطویی‌و سینوی‌چنین‌بوده‌، و به‌قوه‌ای‌جسمانی‌تقلیل‌یافته‌، خلایی‌تمام‌عیار در قلمرو حكمت‌هنر دینی‌ایجاد می‌كند و خیال‌را بی‌محمل‌می‌سازد. حتّی‌حكمت‌مثالی‌نبوی‌چونان‌ترجمان‌عالم‌غیب‌، و نبی‌چون‌رجال‌الغیب‌و لسان‌الغیب‌، صورت‌قراردادی‌و وضعی‌صرف‌پیدا می‌كند.
با این‌اوصاف‌آنچه‌فلسفه‌یونانی‌آن‌را معكوس‌كرده‌است‌، اكنو به‌محل‌اصیل‌خویش‌بازمی‌گردد و این‌تأویلی‌مجدد پس‌از تأویلی‌باطل‌است‌. در حالی‌كه‌یونانیان‌افلاطونی‌و ارسطویی‌و یونانزدگان‌مسلمان‌خیال‌را صرفاً به‌قوای‌حسی‌باطنی‌انسان‌محدود می‌كردند، سهروردی‌این‌خیال‌را فراتر از وجود انسان‌می‌دید و علاوه‌بر پذیرش‌خیال‌متصل‌به‌مشاعر حیاتی‌انسان‌، به‌خیال‌منفصل‌و صور خیالی‌و مثالی‌منطوی‌در آن‌عالم‌معتقد شد.
خیال‌منفصل‌و خیال‌مطلق‌و صور خیالی‌با تعابیر مختلف‌، نه‌آن‌صوری‌است‌كه‌صرفاً موجود در اذهان‌باشند، بلكه‌موجود در عالم‌مثال‌و خیال‌منفصل‌اند كه‌مستقل‌از قوای‌ادراكی‌انسان‌موجود است‌. بدین‌طریق‌با تفكر اشراقی‌حكمت‌هنر محمل‌ماوراء طبیعی‌و دینی‌خود را پیدا كرد، و خیال‌محدود به‌تجربة‌شاعرانه‌نشد، بلكه‌در حكمت‌و فلسفه‌نیز شأنی‌اساسی‌پیدا كرد، هرچند هنوز ذیل‌عقل‌قرار داشت‌، امّا گامی‌بسوی‌تعالی‌خیال‌پیش‌رفت‌.
از این‌منظر هنر دینی‌اصیل‌و حقیقی‌مكاشفة‌شاهد غیبی‌است‌. هم‌در صورت‌و هم‌در معنی‌راه‌به‌سوی‌آسمانها و عرش‌می‌برد و اگر چنین‌نباشد مانند هنر روزگار ابتذال‌گذشته‌و حال‌انسان‌را در دایرة‌نفس‌سرگرم‌سازد، دیگر آن‌سیر به‌سوی‌رهایی‌و فردآمدن‌در جهان‌كنونی‌و یا رهایی‌از یونانزدگی‌و گذشت‌از اندیشه‌های‌اساطیری‌ـ عرفانی‌شرقی‌در جهان‌اسلامی‌منتفی‌می‌شد. همین‌انفعال‌و گرفتاری‌در چنبرة‌لذت‌مادی‌و سرگرمی‌وهمی‌و خیالی‌است‌كه‌انسان‌را تسلیم‌وضع‌موجود می‌كند و از عالم‌ماوراء طبیعی‌غافل‌، و هر قدر بیشتر در این‌وضع‌فرومی‌رود، حجابهای‌یونانی‌و جدید بیشتر سراغ‌او می‌آید.

 

» ارسال صفحه برای دوستان

 

بازگشت به فهرست کتاب

حكمت اُنسی و زیبایی شناسی‌عرفانی هنراسلامی

 

Soreie Mehr - Header

تمامی حقوق اين پايگاه متعلق به شرکت سوره مهر می باشد. استفاده از مطالب اين پايگاه با ذکر منبع، مجاز است.

تعداد بازديد از صفحات: 60394201