خانه  |  مجلات  |  کتاب  |  اخبار  |  گزارش ها  |  گفتگوها  |  مقالات  | پديدآورندگان

محصولات  |  کتاب رايگان  |  جستجو  |  ارسال کارت الکترونيکي  | وبلاگ  |ویژه نامه

حوزه هنری  |  آلبوم عکس  |  آیینه نشر  |  تالار افتخارات  |  درباره ما  |  ارتباط با ما

خانه » کتاب رايگان

 

شعر حكمت‌خاقانی‌و نظامی‌گنجوی‌

 


اشاره:


چنانكه‌اشاره‌رفت‌بر اساس‌قول‌ابن‌خلدون‌در مقدمه‌، پس‌از دوران‌هارون‌رشید شعر و شاعری‌جز در راه‌مدح‌و هجو درباری‌در كار نیامد. در این‌دوره‌احساس‌احتیاج‌به‌شعر باعث‌شد كه‌پادشاهان‌صلات‌گران‌بدانان‌بپردازند و اموالی‌را كه‌به‌جبر و غارت‌از این‌و آن‌به‌دست‌می‌آوردند، در برابر قصائد و قطعات‌بدانان‌نثار كنند و پیداست‌كه‌شاعران‌نیز با كسب‌این‌اموال‌طریق‌لهو و عشرت‌پیش‌می‌گرفتند و روزگار را به‌تبذیر و اسراف‌می‌گذراندند، كه‌همین‌امر سبب‌عمدة‌شهرت‌شعرا به‌فسق‌و لهو و لعب‌بوده‌است‌.
این‌وضع‌تا اوایل‌قرن‌پنجم‌بر اوضاع‌ غالب‌بوده‌است‌. امّا حضور سه‌گروه‌، این‌جریان‌را به‌جهت‌دیگری‌سوق‌داد. گروه‌اول‌فلاسفه‌و اسماعیلیه‌بودند كه‌خیام‌در میان‌فلاسفه‌و ناصرخسرو در میان‌اسماعیلیه‌برجسته‌است‌، گروه‌دوم‌صوفیه‌اند كه‌با ظهور شعر عرفانی‌در آثار ابوسعید ابی‌الخیر راهی‌نو باز كردند. در میان‌این‌جریان‌سنایی‌بود كه‌می‌توان‌او را مؤسس‌شعر بزرگ‌عرفانی‌تلقی‌كرد كه‌عطار و مولوی‌و بسیاری‌دیگر آن‌را به‌كمال‌رساندند. امّا در میان‌این‌دو تفكر شعری‌، شعری‌وجود دارد كه‌از آن‌می‌توان‌به‌شعر حكمت‌دینی‌تعبیر كرد كه‌بین‌شعر فلسفی‌و كلامی‌، و شعر عرفانی‌قرار می‌گیرد. خاقانی‌و نظامی‌از این‌شاعرانند.
پیدایی‌شاعران‌حكمت‌و فاصله‌گیری‌شعر از صرف‌فسق‌و فجور در قرن‌پنجم‌با اوضاع‌كلی‌عالم‌اسلامی‌مناسبت‌ دارد. غلبة‌نسبی‌دین‌و پرهیز از تسامح‌و تساهل‌در برابر یونانزدگی‌چنین‌آثاری‌داشته‌است‌. شاعران‌این‌دوره‌كه‌مردمی‌صاحب‌فضل‌بودند، به‌صرف‌ذوق‌به‌وصف‌مبدأ و معاد و عالم‌و آدم‌نمی‌پرداختند. از اینجا شعر این‌عصر به‌فخامت‌حكمی‌رسید. از اینجا شاعرانی‌چون‌ظهیرالدین‌فاریابی‌بر ضد معتزله‌قطعاتی‌گفته‌بودند:

ترا به‌تیغ‌هجا پاره‌پاره‌خواهم‌كرد
كه‌كشتن‌تو مرا شد فریضه‌مكی‌
خدایگان‌وزیران‌مرا چه‌خواهی‌كرد
ز بهر خون‌یكی‌زن‌به‌مزد معتزله‌

همین‌ظهیر، رساله‌ای‌در ابطال‌احكام‌منجمین‌دربارة‌قرآن‌كواكب‌و خسوف‌و طوفان‌به‌سال‌582 نوشته‌است‌.
تتبع‌در احوال‌شاعران‌دیگر، اشتغال‌آنان‌را به‌علوم‌گوناگون‌ثابت‌می‌كند، و تحصیلات‌شاعران‌نیز به‌نحوی‌بود كه‌آنان‌را جامع‌الاطراف‌به‌بار می‌آورد. نظامی‌عروضی‌دربارة‌وضع‌علمی‌و ذوق‌شاعران‌می‌نویسد: «شاعر باید كه‌در انواع‌علوم‌متنوع‌باشد و در اطراف‌رسوم‌مستطرف‌،... چنانكه‌... هر علمی‌در شعر به‌كار همی‌شود... و باید كه‌شعر او بدان‌درجه‌رسیده‌باشد كه‌در صحیفه‌روزگار مسطور باشد و بر السنه‌احرار مقروء... امّا شاعر بدین‌درجه‌نرسد الاّ كه‌در عنفوان‌شباب‌و در روزگار جوانی‌بیست‌هزار بیت‌از اشعار متقدمان‌یاد گیرد و ده‌هزار كلمه‌از آثار متأخران‌چشم‌كند و پیوسته‌دواوین‌استادان‌همی‌خواند، و یاد همی‌گیرد كه‌درآمد و بیرون‌شد ایشان‌از مضامین‌و دقایق‌سخن‌بر چه‌وجه‌بوده‌است‌تا طرق‌و انواع‌شعر در طبع‌او مرتسم‌شود، و عیب‌و هنر شعر بر صحیفة‌خود او منقش‌گردد تا سخنش‌روی‌در ترقی‌دارد و طبعش‌به‌جانب‌علو میلی‌كند».

با این‌وجهه‌نظر است‌كه‌شاعران‌قرن‌پنجم‌و ششم‌غالباً مردانی‌فاضل‌و دانشمند و زبان‌آور و مستطرف‌در علوم‌و تبحر در انواع‌دانشها از كار درآمدند، و دیوانهای‌آنها شاهدی‌بر این‌ مدعاست‌. آنان‌فلسفه‌و عرفان‌و سنّت‌دینی‌را تجربه‌كردند و از این‌لحاظ‌بر شاعران‌قرن‌چهارم‌فخر می‌فروختند. خاقانی‌دربارة‌عنصری‌چنین‌می‌گوید:

زده‌شیوه‌كان‌حلیت‌شیوة‌شاعری‌است‌
به‌یك‌شیوه‌زد داستان‌عنصری‌
نه‌تحقیق‌گفت‌و نه‌وعظ‌و نه‌زهد
كه‌حرفی‌ندانست‌از آن‌عنصری‌

اما نظامی‌هرچند قافیه‌سنجان‌را گنجور خزاین‌غیب‌می‌شمارد و شعرا را در تقرّب‌به‌كبریا بعد از انبیا جای‌می‌دهد.

پیش‌و پسی‌بست‌صفی‌كبریا
پس‌شعرا آمد و پیش‌انبیاء

 

» ارسال صفحه برای دوستان

 

بازگشت به فهرست کتاب

حكمت اُنسی و زیبایی شناسی‌عرفانی هنراسلامی

 

Soreie Mehr - Header

تمامی حقوق اين پايگاه متعلق به شرکت سوره مهر می باشد. استفاده از مطالب اين پايگاه با ذکر منبع، مجاز است.

تعداد بازديد از صفحات: 61261048